Nico's GPS-Info

Galileo berust op een samenstel van 30 op 24.000 km hoogte in een baan gebrachte satellieten, die de totale aardbol bestrijken door middel van een netwerk van grondstations. Elke satelliet is uitgerust met een atoomklok, die voor een zeer precieze tijdmeting zorgt en het mogelijk maakt op één meter nauwkeurig de positie te bepalen van elk nietbewegend of bewegend object.

Er bestaan momenteel in de wereld twee satellietnetwerken voor radionavigatie: het Amerikaanse GPS en het Russische Glonass-systeem. Beide zijn voor militaire doeleinden ontworpen ten tijde van de koude oorlog; het tweede systeem is echter nog niet volledig operationeel (laatste lancering was 25-12-2002).

Het GPS kan gebruikt worden - en wordt ook op grote schaal gebruikt - voor civiele doeleinden, maar vertoont meerdere grote gebreken:

Middelmatige en wisselende precisie afhankelijk van plaats en tijd: soms van slechts meerdere tientallen meters.

Betrouwbaarheid die te wensen overlaat. De dekking van regio's op de verstweggelegen (maar door tal van vliegroutes doorkruiste) geografische breedtegraden is wisselvallig, net als de penetratie van het signaal in dichte gebieden van stadscentra. Bovendien bestaat, gezien het feit dat het GPS in de eerste plaats een militair systeem is, permanent het risico dat het bij een crisis onaangekondigd wordt onderbroken voor civiele gebruikers.

Doelbewust of niet, signaalonderbrekingen kunnen hoe dan ook catastrofale gevolgen hebben - temeer daar zij op geen enkele wijze vooraf worden aangekondigd en niet onmiddellijk vergezeld gaan van informatie over fouten die eruit kunnen voortvloeien. Zo heeft een Canadese onderzoeksinstelling de aandacht gevestigd op een geval waarbij een vliegtuig het slachtoffer werd van een onaangekondigde signaalonderbreking gedurende meer dan 1 uur 20, nog verergerd door een initiële plaatsbepalingsfout van 200 km bij het herstel van het signaal; de IJslandse luchtvaartautoriteiten hebben melding gemaakt van meerdere op dezelfde manier verstoorde transatlantische vluchten in hun verkeersgebied; in de Verenigde Staten zelf zijn burgervliegtuigen met een signaalonderbreking van 20 minuten geconfronteerd in drie staten in het centrum van het land; scheepskapiteins hebben hetzelfde fenomeen gerapporteerd in de Middellandse Zee, enz.
In augustus 2001 is in het rapport van het instituut Volpe National Transportation Center, besteld door de Amerikaanse overheid, trouwens duidelijk gewezen op een aantal van deze zwaktes; en zelfs het GPS III-project voor het versterken van het systeem dat de Verenigde Staten overwegen zou niet de oplossing bieden voor al deze onvolkomenheden.

Een totaal ontbreken van waarborgen en opnemen van aansprakelijkheid want dit is onverenigbaar met de militaire doelstellingen van het systeem - met de implicaties die men zich kan indenken wanneer er zich bijvoorbeeld een vliegtuigongeluk voordoet of een olietanker schipbreuk lijdt voor de kust. Onder meer om deze redenen wil de Europese Unie met Galileo een systeem ontwikkelen waarover zij zeggenschap heeft en dat beantwoordt aan de eisen inzake precisie, betrouwbaarheid en veiligheid.

Galileo biedt grotere en constante precisie dankzij met name de structuur van het samenstel van satellieten en het grondrelaissysteem. Gegarandeerde metrische precisie is evenwel noodzakelijk voor bepaalde toepassingen: hierdoor kan het mogelijk worden een aanvaring te voorkomen bij een haveningang of een gestolen voertuig te lokaliseren, ook al bevindt het zich in een garage. 

Het bezit een hogere betrouwbaarheid, omdat het een "integriteitsboodschap" omvat waardoor de gebruiker onmiddellijk op de hoogte wordt gesteld van fouten die kunnen optreden en biedt daarnaast een zekere dekking van moeilijker gebieden zoals het noorden van Europa.

Het zorgt voor echte continuïteit van de openbare dienst die onontbeerlijk is in onze moderne maatschappijen, met name in verband met de contractuele aansprakelijkheid.

Nu al solide - en zich ontwikkelende - afzetmarkten voor toepassingen

Satelliettransmissies zijn gebruikelijk geworden op gebieden zoals telefonie, televisie, informaticanetwerken, lucht- en zeevaartnavigatie, maar ook op heel wat andere minder bekende gebieden. De toepassingen van het Galileosysteem zijn bijzonder divers, en de voordelen ervan aanzienlijk.
Zo worden bijvoorbeeld de voordelen alleen al voor de lucht- en zeevervoerders op zowat 15 miljard euro geraamd tussen 2008 en 2020: deze voordelen zijn het gevolg van directere vluchten waarbij vliegtuigen niet meer hoeven te "slalommen" van de ene radarcontrolezone naar de volgende, van uitbreiding van een momenteel steeds meer verstopt luchtruim dankzij de toegenomen precisie van de plaatsbepaling, van doeltreffender grondcontrole, van vermindering van vertragingen van vluchten - en ook, in mindere mate, voor het zeevervoer, dat mag rekenen op personeelsbesparingen zonder vermindering van het veiligheidsniveau.

De voordelen van de toekomstige toepassingen voor ondersteuning van het wegverkeer zullen eveneens van primordiaal belang zijn. Tegenwoordig brengen verkeersongevallen, waarbij onder meer 40 000 mensen omkomen, economische en maatschappelijke kosten met zich mee die overeenstemmen met 1,5 à 2,5 % van het bruto nationaal product van de Europese Unie. De congestie van de wegen zorgt voor bijkomende kosten van ongeveer 2 % van het Europees bruto nationaal product. Een significante daling van deze cijfers dankzij Galileotoepassingen zal dus enorme maatschappelijk-economische voordelen hebben naast uiteraard de levens die kunnen worden gered.

De toepassingen voor het landverkeer zijn in volle ontwikkeling. De autoconstructeurs zijn begonnen met aan hun klanten voorzieningen aan te bieden die een combinatie zijn van lokalisatie per satelliet en gegevens over het wegennet en het verkeer, en die de automobilisten helpen om files te vermijden, reistijden te verkorten, brandstofverbruik evenzeer te verminderen en schadelijke emissies te beperken. Weg- en spoorwegvervoerders zullen in staat zijn de bewegingen van hun vrachtwagens, wagons of containers beter te volgen en diefstal en fraude beter te bestrijden. Taxibedrijven zijn deze systemen beginnen te gebruiken zowel opdat hun bestuurders tijdverlies vermijden als om de klanten die hen opbellen een snellere en betrouwbaardere dienst aan te bieden, enz.

Het nut van Galileo beperkt zich niet tot het terrein van de economie en de ondernemingen: Galileo is duidelijk ook nuttig voor hulpdiensten (brandweer, politie, dringende medische hulpverlening, hulpverlening op zee of in de bergen ...) die sneller zullen kunnen uitrukken om hulp te bieden aan personen in gevaar; voor het geleiden van blinden, voor het volgen van Alzheimerpatiënten die aan geheugenverlies lijden alsook voor de oriëntatie van ontdekkingsreizigers, trekkers of watersporters ...

Heel wat andere sectoren zullen eveneens van Galileo kunnen profiteren: instrument voor topografisch toezicht voor stedenbouw en de grote bouwterreinen van openbare werken, geografische informatiesystemen die het mogelijk maken de landbouwgrond beter tebeheren en te helpen bij de bescherming van het milieu; middel ten dienste van de ontwikkeling van mobiele telefonie van de derde generatie met de desbetreffende internettoepassingen; interconnectie van telecommunicatie-, elektriciteitsnetwerken, en van banksystemen die de uiterste precisie van de atoomklok van satellieten nodig hebben, enz.

De ontwikkelingsperspectieven zijn immens; net als bij de microcomputer 20 jaar geleden of het internet 10 jaar geleden hebben wij van het meeste hiervan vandaag waarschijnlijk niet eens een vermoeden.

Met het oog hierop zullen bij Galileo meerdere dienstniveaus worden aangeboden, met:

Een gratis basisniveau met name voor toepassingen voor "het grote publiek" en voor diensten van algemeen belang - zoals het GPS, dat gratis is wat deze toepassingen betreft, maar met een verbeterde kwaliteit enbetrouwbaarheid.

Dienstniveaus met beperkte toegang voor commerciële en professionele toepassingen die een hoger prestatievermogen vereisen en ontwikkelingen "met toegevoegde waarde" in zich dragen - gaande tot een zeer beperkte dienst voor toepassingen waarbij hoegenaamd geen storingen mogen optreden. De betaaldiensten die daarvan deel uitmaken zullen inkomsten opleveren en bijdragen tot de rendabiliteit van het systeem.

Cruciale inzet voor de toekomst van Europa

Deze inzet wordt afgemeten:

In technologische termen: Galileo moet Europa in staat stellen de technologische onafhankelijkheid te verwerven die het op dit gebied nastreeft zoals het deze op andere terreinen heeft weten te veroveren met Ariane of Airbus.
Het is van vitaal belang dat Europa niet afwezig blijft uit hetgeen nu al een van de belangrijkste industriële sectoren van de XXIe eeuw blijkt te zijn, en die de Amerikanen wel degelijk als zodanig beschouwen. Zonder Galileo zou de ontwikkeling en zelfs het voortbestaan van de Europese nieuwe technologieën zeer ernstig worden bedreigd; met Galileo zal de technische voorsprong die de eraan deelnemende Europese industrieën verkrijgen zorgen voor een aanzienlijk concurrentievoordeel in deze sector, maar ook in de sectoren van de talrijke toepassingen die eruit voortvloeien.

In economische termen: volgens diverse studies wordt de markt voor uit dit programma voortvloeiende uitrusting en diensten geraamd op ongeveer 10 miljard euro per jaar en worden in Europa meer dan 100.000 hooggekwalificeerde banen gecreëerd; omgekeerd zouden, wanneer Europa hier afwezig blijft, op termijn talloze banen verdwijnen in de elektronica-, lucht- en ruimtevaartsectoren.

In strategische en politieke termen: een speerpunttechnologie en een sterke economie zijn allereerst belangrijke troeven voor wat betreft de invloed en attractiviteit van Europa in de wereld. Bovendien heeft de Europese Unie zich duidelijk bereid verklaard om bij onderzoek, ontwikkeling en industriële inwerkingstelling van het Galileoproject de derde landen te betrekken die zich hierbij willen aansluiten - hetgeen enkel kan leiden tot een versterking van de banden en gemeenschappelijke belangen met deze landen - naast de uitgelezen mogelijkheid die aan de hele wereld wordt aangeboden.

Tenslotte zal Galileo van nut zijn voor de gemeenschappelijke Europese defensie die de lidstaten hebben besloten tot stand te brengen. De bedoeling is hier niet de confrontatie met de Verenigde Staten aan te gaan, die onze bondgenoten zijn en blijven, maar enkel een einde te maken aan een situatie van afhankelijkheid. Als Europa een veiligheidsactie moet ondernemen die de Verenigde Staten niet in hun belang achten, zal het steeds machtelozer worden als het de vandaag onontbeerlijke technologie van radionavigatie per satelliet niet beheerst. Hoewel prioritair voor civiele toepassingen bedacht, zal Galileo Europa ook dit militaire vermogen geven.

Beperkte investering, gebleken economische levensvatbaarheid, financiering die geen aan spraak maakt op de nationale begrotingen

Het moet met kracht worden gezegd - of herhaald - dat Galileo niet duur is. De kosten van ontwikkeling en plaatsing van Galileo, inclusief de lancering van 30 satellieten en de opstelling van de gronduitrusting, bedragen 3,2 à 3,4 miljard euro. Dit is evenveel als de kosten van de aanleg van 150 km semi-urbane autoweg of de kosten van het graven van één hoofdtunnel van de toekomstige hogesnelheidsspoorwegverbinding tussen Lyon en Turijn - en dan gaan we er nog vanuit dat deze tunnel enkel voor eenrichtingsverkeer bestemd is. Dit is minder dan de Oresund-verbinding tussen Denemarken en Zweden of dan de in aanbouw zijnde terminal 5 alleen van de luchthaven van Heathrow; het is ongeveer anderhalve keer minder dan de hogesnelheidsspoorlijn tussen Luik en Keulen en Frankfurt of dan de 160 km van het spoorweginfrastructuurproject van de Betuwe voor containervervoer in Nederland, enz.
Uit de verschillende studies die zijn verricht blijkt de economische rendabiliteit van het project. In de laatste studie, die is verricht door het bureau PricewaterhouseCoopers, wordt, op basis van geactualiseerde extrapolaties over 20 jaar, een kostenbatenverhouding genoemd van 4,6 - een verhouding die door geen enkel ander infrastructuurproject in Europa wordt bereikt; in het rapport van PricewaterhouseCoopers wordt verder gespecificeerd dat het gaat om voorzichtige ramingen en dat voor de berekende baten in het huidige stadium slechts rekening wordt gehouden met de luchtvaart-, zeevaart- en voor een deel wegvervoerssector.

De financiering van het project gebeurt buiten de nationale begrotingen van de lidstaten om. Behalve wat het initiële ontwikkelingsgedeelte betreft dat gefinancierd wordt door het Europees Ruimteagentschap (technisch orgaan voor de lancering van satellieten waaraan, naast de lidstaten van de Europese Unie, Zwitserland en Noorwegen deelnemen) - waarvoor de bijdragen van de verschillende staten al zijn goedgekeurd - komt geen enkel deel van de publieke financiering van de verschillende fasen van het project ten laste van de nationale begrotingen.

Wat de ontwikkelingsfase betreft (2002-2005) is de bijdrage van de Europese Unie van 550 miljoen euro al geprogrammeerd in de communautaire begroting; het Europees Ruimteagentschap beschikt al over hetzelfde bedrag.

Wat de installatiefase (2006-2007) betreft zal de Commissie in haar programmering publieke financiering opnemen die eveneens afkomstig is uit de communautaire begroting, waarbij particuliere financiering zal komen door de ondernemingen die vast besloten zijn om deel te nemen aan het project.

Voor wat de exploitatiefase betreft die begint in 2008 voorziet de studie van PricewaterhouseCoopers in een afnemende publieke bijdrage tot in 2015; het zal gaan om een voorschot op de communautaire begroting en niet om een subsidie, omdat deze zal kunnen worden gecompenseerd door lage systeemgebruiksheffingen.

Originele innoverende juridische structuur die aanzet tot publiek-privé partnerschap, en noodzakelijke betrokkenheid van de ondernemingen

Om de ontwikkelingsfase tot een goed einde te brengen en de installatiefase voor te bereiden wordt voor het eerst een beroep gedaan op een originele vennootschapsvormvastgesteld in artikel 171 van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap: de gemeenschappelijke onderneming. Bovenop de stichtende leden, namelijk de Europese Unie en het Europees Ruimteagentschap, zullen ondernemingen komen die inschrijven voor minimaal 20 miljoen euro - en zelfs 1 miljoen euro wat KMO's betreft die individueel of collectief inschrijven.
Meerdere ondernemingen hebben al te kennen gegeven bereid te zijn om deel te nemen aan het programma door het ondertekenen van een "Memorandum of understanding" waarin zij hun voornemen uiten om 200 miljoen euro in te brengen.
Andere tonen zich meer afwachtend. Deze structuur is bedacht om de ondernemingen aan te sporen tot deelname vanaf het begin van het project: zowel om hen te besparen dat zij later achter een trein aanhollen waarvan zij het vertrek hebben gemist en ook omdat het, in de ogen van de Commissie, ongerechtvaardigd zou zijn dat de industriële ondernemingen die de belangrijkste begunstigden zullen zijn van de enorme contracten die door Galileo teweeggebracht zullen worden enkel wachten totdat de overheidsopdrachten in hun portemonnee terechtkomen.

Afgezien van de ruimtevaartsector, die het gewoon is te profiteren van de onderzoeksprogramma's van de Europese Unie, moet met alle ondernemingen de grondslag van een publiek-privé partnerschap worden gelegd. Door deel te nemen in het kapitaal van de gemeenschappelijke onderneming moeten de ondernemingen hun deel op zich nemen van de normale risico's die inherent zijn aan industriële activiteiten. Men mag niet alles van publieke financiering verwachten. Weliswaar is het aan de publieke sector om prospectieve analyses te maken, opkomende toekomstige markten op te sporen en de beslissende impuls te geven voor de ontwikkeling ervan - zie nogmaals de geslaagde voorbeelden van Ariane en Airbus; toch moeten de grote ondernemingen, die het tot voor kort soms gewend waren in de comfortabele situatie te verkeren dat zij door de overheid werden beschermd, zelf een visie hebben voorbij de korte termijn indien zij morgen willen overleven in de mondiale concurrentie.

Ongegronde Amerikaanse argumenten

De Verenigde Staten, voorstanders van het principe van de vrije concurrentie, stellen hier alles in het werk om te proberen zich aan concurrentie te onttrekken wanneer deze riskeert hun dominante positie in gevaar te brengen.

In het kort:
De Verenigde Staten brengen naar voren dat het GPS gratis is terwijl voor de diensten van Galileo zal moeten worden betaald. Dit argument is niet serieus: net als bij het GPS zal het gebruik van Galileo gratis zijn voor de basistoepassingen; betaald zal moeten worden voor de toepassingen die de zeer hoge dienstkwaliteit vereisen die het GPS niet kan aanbieden.
Deze argumentatie herinnert aan de argumentatie die dezelfde Verenigde Staten gebruikten in het begin van de jaren zestig toen zij de Europeanen voorstelden gratis hun satellieten te lanceren. Het is niet door dit "genereuze" aanbod te accepteren dat Europa, zoals het met Ariane gedaan heeft, meer dan de helft van de wereldmarkt voor de lancering van satellieten zou hebben veroverd.

De Verenigde Staten geven blijk van een verbazingwekkende bezorgdheid door hun Europese vrienden te "waarschuwen" voor het feit dat Galileo, als men de VS mag geloven, niet rendabel is. De geloofwaardigheid van zo'n boodschap, die afkomstig is van de bedreigde concurrent, moet vanzelfsprekend worden betwijfeld. Een en ander wijst er integendeel op hoe erg het succes van een concurrerend systeem wordt gevreesd.

Door de internationale Unie voor Telecommunicatie zijn frequenties gereserveerd voor alle radionavigatiesystemen. De Verenigde Staten betwisten het recht van de Europeanen om sommige ervan te gebruiken die, volgens hen, met het signaal van het GPS kunnen interfereren. De Europeanen zijn niet blind voor het feit dat elk risico van storing van dit signaal moet worden vermeden, maar hebben oplossingen verschaft die in dat opzicht alle waarborgen bieden.

De Verenigde Staten maken aanspraak op het recht het publieke signaal PRS (Public regulated service) van Galileo te mogen storen omdat het voor vijandige doeleinden zou kunnen worden misbruikt. De functie van dit signaal is de continuïteit te verzekeren van de dienst van overheidstoepassingen.
Ook hier hebben de twee jaar specifiek onderzoek in Europa geleid tot technische oplossingen die al aan de Amerikanen zijn voorgesteld. De Europeanen staan er volledig open voor om, als gelijke partners, gemeenschappelijk alle problemen te bestuderen die hen voortdurend zouden bezighouden.

Meer in het algemeen trouwens zijn de Europeanen niet van plan op hun beurt een protectionistische en monopolistische houding aan te nemen. Zij ontkennen het belang van het GPS niet ondanks de superioriteit van Galileo; zij erkennen dat een nog hoger veiligheidsniveau zal worden bereikt door het gezamenlijke gebruik van de twee systemen; zij ontwerpen hun systeem zo dat een gebruiker van de twee systemen maar één ontvanger nodig heeft; en zij staan open voor actieve samenwerking op alle gebieden met de Verenigde Staten en trouwens ook met Rusland of China.

De beslissing van de ministers van Vervoer van 26 maart 2002 was absoluut noodzakelijk.

Men dient namelijk te weten:

Dat de benodigde frequenties voor Galileo, die zijn verkregen na harde onderhandelingen tijdens de laatste mondiale radiocommunicatieconferentie, verloren gaan indien de eerste operationele satellieten niet voor 13 februari 2006 worden gelanceerd - hetgeen inhoudt dat successieve voorafgaande technische fasen moeten worden afgerond volgens een precieze en strakke planning.

Dat de ondernemingen van de privé-sector die geïnteresseerd zijn om het project mede te financieren en die tal van ingenieursteams gemobiliseerd hebben in de voorafgaande definiëringsfase riskeerden deze te moeten ontbinden wegens gebrek aan financiering - temeer daar de budgettaire dekking van de technische activiteiten van het Europees Ruimteagentschap in april 2002 zou ophouden.

Zoals in de studie van PricewaterhouseCoopers wordt onderstreept is het primordiaal dat Galileo effectief in gebruik wordt genomen in 2008 om de beschikbare marktaandelen te kunnen nemen vóór de eventuele komst van het Amerikaanse GPS III - dan nog gezwegen over het feit dat elk "aanslepend" project steeds duurder wordt.

De geloofwaardigheid van Europa in de internationale onderhandelingen die het is begonnen met de Verenigde Staten en Rusland met het oog op de complementariteit en interoperabiliteit tussen Galileo en de bestaande systemen, alsook met derde landen die geïnteresseerd zijn in deelname, zou sterk zijn verminderd indien de Europese Unie niet in staat zou zijn gebleken zonder extra uitstel de voor de hand liggende beslissing te nemen.